Ja, ik accepteer cookies

Kerstdinee of kerstdija; that’s the question. Kerstmis doet zich voor als een tijd van familiair vrolijk samenzijn, maar in de praktijk blijkt het tegendeel soms waar. De Telegraaf heeft daarom zelfs een heuse pedagoog uit de kast getrokken om wakker Nederland te voorzien van antikerststresstips. Hieruit concludeer ik dat ik me tot the happy few mag rekenen die het wel als een jaarlijks hoogtepunt ervaart. Medio oktober van ieder jaar zie ik al uit naar de eerste minuten op de veerboot richting Terschelling die mijn kerstviering inluiden, om er amper drie dagen later, na de terugweg, weer opgetogen af te stappen. Opgetogen omdat we het weer zo gezellig hebben gehad, maar ook zeker opgetogen omdat het hoog tijd is om een eind te breien aan het 72 uur durende samenzijn met zeven verbaal bovenmatig onderlegde karakters in een net iets te klein, popperig vier-persoons vakantiehuisje.

Op die momenten besef ik dat familie een apart fenomeen is: je kiest ze niet; je krijgt ze, ik ben er als derde in een gezin van zes al mijn hele leven met groot genoegen onder bedolven en tegelijkertijd kan je soms het bloed van deze verwanten wel drinken.

Waar ik het meest van gefascineerd ben, is het feit dat er uit twee mensen vier compleet uiteenlopende karakters voort kunnen komen. Daaraan denkende zie ik mijzelf als klein meisje met mijn twee zusjes aan de keukentafel zitten op een gemiddelde doordeweekse dag waarop we koekjes aan het bakken zijn; koekjes bakken was bij de Huidekopertjes namelijk schering en inslag. Terwijl mijn moeder op de achtergrond ongeduldig en onhandig met 3 tegelijk ingedrukte knoppen en een brandende lucifer de gasoven probeert aan te krijgen, begint het ritueel standaard met mijn grote zus die als overste het deeg zorgvuldig in drie exact gelijke stukken verdeelt om ons daarna, zonder ruimte voor discussie, onze portie toe te bedelen. Tot zover niets vreemds. Mijn fascinatie gaat schuil in de hierop volgende uitvoering. Mijn kleine minizusje gaat minutieus en met uiterste precisie te werk, met als motto het oog wil ook wat. Dit resulteert in een reeks exact gelijke, in alle kleuren van de regenboog geglazuurde kaakjes. Van wie ze dat heeft afgekeken weet ik niet, ik houd er een hele andere aanpak op na: ik zie het als 1 groot experiment. Ik had wel eens vernomen dat pizza’s ook met deeg werden gemaakt, dus hoog tijd om nu de proef op de som te nemen. Van mijn hand volgde dan ook een koekjesassorti met tomaat-kaas/ ui-oregano/ hagelslag-pinda en appelstroop-kaneel smaak. Twisten over smaak deden we toen blijkbaar nog niet. Ten slotte blijkt mijn grote zus er weer een compleet andere benadering op na te houden. Zij pakt haar deegdeel, rolt het kordaat tot het formaat van een winterpeen, snijdt de rol met een mes vastberaden in gelijke plakken om ze daarna zo snel mogelijk over de bakplaat te verdelen. “Zo, ik heb geen tijd te verspillen: hoe sneller ze de oven in gaan, hoe sneller ik er profijt van heb. In je mond smaakt het toch allemaal hetzelfde.”

Beduusd ontwaken mijn kleine zusje en ik uit onze concentratie. Tja, zo hadden wij de zaak nog niet benaderd…

Dit bedoel ik nou: komt dit uit 2 dezelfde mensen? Wat een rijkdom! Kerstmis 2014 here I come!

Een heel ander aspect waarmee ik binnen de familie compleet uit de toon val, is dat ik als enige geen zoetekauw ben. Daarom hier een recept van koekjes, maar dan hartig.

Kneed het meel met de koude boter met koude handen tot een glad deeg. Voeg hier 2 snuffen zout en wat peper aan toe. Dit is het basisdeeg voor hartige koekjes. Je kunt nu eindeloos met smaken variëren. Hier een paar tips:

- Sesamzaad met kerrie en citroenschil

- Geraspte geitenkaas en 2 el mierikswortel

- Geraspte Parmezaanse kaas met citroenschil en maanzaad

- 2 el tahin (sesampasta) en citroenschil

- 2 el mosterd en geraspte oude kaas

Enzovoort…

Voeg jouw keuze toen en kneed weer tot een egaal deeg. Leg erna de bol deeg te rusten in de ijskast voor minimaal een half uur.

Gooi wat meel over je tafel of aanrecht, rol het deel zo dun mogelijk uit (strooi ook wat meel op je deegroller of met folie bedekte wijnfles) en snij er vormpjes van. Smeer er wat geklopt eigeel overheen of werk af met maan-/ sesamzaad of geraspte kaas.

Leg ze op een met bakpapier beklede bakplaat en bak ze in een over van 190 graden ongeveer 15 à 20 minuten. Houd ze goed in de gaten; zodra ze een klein beetje bruin beginnen te kleuren zijn ze klaar.

Lekker bij een dip of uit ‘t vuistje.

Nummer 39 met lijst

De finish van het jaar is in zicht, dus het is tijd voor lijstjes maken. Een boodschappenlijstje voor dat vermaledijde kerstdiner waar je ook dit jaar weer nèt een beetje veel te weinig tijd voor hebt. Je had je afgelopen 27 december nog zo voorgenomen het volgend jaar echt anders aan te pakken.

Maar er zijn veel meer lijstjes die de gemoederen op dit moment bezig houden. Zo viel er dinsdag te lezen dat Twitter het dit jaar het drukker heeft gehad met de JSF en de Fyra dan met Zwarte Piet. Sylvie, Rafael & Sabia regeerden het Achterklapjaar van nu.nl. En bij Google hebben Morgan Freeman en Badr Hari hun plek moeten afstaan aan respectievelijk Freek Vonk en, daar is ‘ie weer, Zwarte Piet.

Op het gebied van eten gaat 2013 de boeken in als het jaar van de voedselschandalen. Paardenvlees noemden we rund, de geruchten deden de ronde dat vlees met een abominabel leven het predikaat Beter leven Vlees kreeg en ik denkt dat vrijwel iedereen een met terugwerkende kracht opkomende braakneiging ervoer bij het horen van het inktvisring-varkensanus-verhaal. Laatstgenoemd schandaal bleek een hoax te zijn, maar weifelen zal ik wanneer ik in een tapastent een schaaltje dampende knoflook elastiekjes voorgeschoteld krijg.

Een andere gebeurtenis die 2013 heeft getekend, die met eten te maken had en vooral schandalig grappig was, was de Gordon-gate. Het zal niemand ontgaan zijn dat Chinese restaurants bij wijze van protestactie deze week hun nummer-39-gerecht aanbieden met een korting van 39%. Ik ben er even ingedoken en moet bekennen dat ik door de eetstokjes het bos niet meer zie. In Almere staat 39 voor slechts 2 sushihapjes met rundvlees, ongeveer de helft van de deelnemende restaurants heeft helemaal geen nummer 39 op de kaart staan en in Hilversum noemen ze deze week de knapperige kipfilet Gebakken Gordon die voor jou is voor slechts 7 eurootjes.

Ik weet niet wat jullie doen, maar ik sla de aanbieding geloof ik maar af. Ik ga me focussen op mijn boodschappenlijstje voor deze week dat nu, nog, te overzien is.

Aziatische boerenkool met rook…smaak

Rooster allereerst de aubergine op een gaspit. Neem hiervoor de kleinste pit, ontsteek hem en leg de gewassen aubergine er op. Zodra de buitenkant zwart wordt keer je hem, totdat alle zijden zwart zijn. Laat dan afkoelen.

Rooster het sesamzaad op middelhoog vuur tot ‘ie lichtbruin is.

Maak een papje van de miso & mirin. Snij de bosui fijn en kook de noodles zoals staat aangegeven op de verpakking. Snij nu de afgekoelde aubergine over dwars open en lepel het vruchtvlees eruit. Snij dit fijn.

Verhit een goede scheut olijf- of kokosolie in een grote wokpan op hoog vuur. Als de olie heet is voeg je de noodles, de helft van de aubergine, de boerenkool, het sesamzaad, de bonen en het papje toe. Schep een paar keer goed om, zet het vuur laag en laat het met de deksel erop 10 minuten pruttelen. Voeg ten slotte de bosui toe. Roer nog even om, breng op smaak met (rode) peper, kruimel er wat gemalen noot (pinda/ amandel) over en dien op.

Ka’s fondue

De hond van mijn moeder is dood. Nou ja, hond. Het ranke chocoladebruine teckeltje dat elke dag ten behoeve van de omega-3-huishouding een halfzacht eidooiertje, een paar druppels extra virgin olijfolie en 1 walnoot op een bedje van echt vlees op het menu had staan, verdiende eerder het predikaat 'half mensje'.

Mensen zonder huisdieren zullen het gevoel niet herkennen, maar mama is ontwricht; overal waar ze ging, kwam, zag of zat, verscheen de teckel; als met klittenband in haar kielzog. De inwoners van haar woonplaats Zutphen zullen dan ook verbijsterd zijn wanneer ze de baas van Ka nu zonder Ka door de straten zien gaan. Het halfmensje heette dus Ka. Gelet op mijn naam en de naam van mijn zusje, To, suggereert de keuze voor deze naam mijn moeders voorkeur voor korte eenlettergrepige namen. Die is er, maar in Ka’s geval ging hier een nogal frappante gang van zaken aan vooraf.

Wanneer je overgaat tot de aankoop van een hond met een stamboom, kleven daar een aantal regels aan. Zo word je verzocht voor het dier een stamboomnaam te verzinnen die begint met de door de fokker verstrekte stamboomletter. In ons geval bleek dat de letter ‘R’ te zijn. Elke vriend, kennis of toevallige passant werd het naamdilemma voorgelegd. Rector, Rhino, Rashond en Reus (voor een teckel?) passeerde de revue; geen succes dus. Naarmate de weken verstreken en het ophaalmoment naderde, bleef mijn moeder volhardend opmerken dat ze Ka nog steeds de mooiste naam vond. Op de dag dat we eigenaar van de nog naamloze pup zouden worden was moeders dan ook resoluut. Ze verzocht de fokster vriendelijk om de stamboom te verrijken met de volgende, officiële naam: Rode wodka. “En we noemen haar Ka.”

Ik weet zeker dat bij de fokster, een blonde kenau die bij hoog en laag beweerde geen ‘broodfokker’ te zijn terwijl we bij haar boerderij in Meppen werden verwelkomd door een kef-kakofonie van minimaal 23 verschillende puppy’s, dit voorval te boek staat als… op zijn minst opmerkelijk.

In de New York Times verscheen een tijd geleden een artikel waarin stond dat er meerdere studies zijn gedaan naar honden en hun eigenaren en dat uit de meerderheid naar voren is gekomen dat baasjes daadwerkelijk op hun trouwe viervoeter lijken. Mijn mamaatje heeft niet zo’n buitenproportioneel lange rug, maar d’r haarkleur en neuslengte lijken wonderwel. Daarbij vindt ze de Ford Ka oprecht een aantrekkelijke auto en is ze dol op walnoten, een gekookt halfzacht ei en… Kaas. Oftewel: Ka’s.

Daarom hier ter nagedachtenis en als ode aan haar lieve Ka: Ka’s fondue.

Verwarm de oven voor op 180 graden.

Snij de bovenkant van de gewassen pompoenen en haal met een lepel de zaden eruit.

Meng de room, karnemelk, paprikapoeder, zout & peper en pers hierboven de knoflook uit. Roer dit door. Gooi er dan de fijngesneden bleekselderij en bosui, tijmblaadjes en blokjes kaas bij.

Zet de pompoenen op een bakblik en giet ze vol met de vulling. Staan ze niet stabiel? Maak dan van aluminiumfolie een ring waar je de pompoenen in zet. Laat garen in 45 minuten.

Serveer met een frisse salade van bijvoorbeeld rucola, spinazie en granaatappelpitjes.

Bakker staakt uw wildgebraad

‘Vol verwachting klopt ons hart; wie de roe krijgt, wie de gard.’

Als klein kind kon ik dus uitzien naar een roe of een garde. Ik heb het altijd een slechte deal gevonden. Onlangs kwam ik pas tot de gewaarwording dat ik destijds niet bijster tekstvast was.

Hieruit blijkt eens te meer dat het kinderen niet gaat om de context, eeuwenoude nationale traditie of huidskleur- oorbelcombinatie. Vrolijkheid, snoep en cadeaus; dat is wat telt in kinderogen. Niets meer en niets minder. En als iemand dat verpest, dan verdient diegene de roe èn de gard.

Mijn moeder in de rol van hulpsinterklaas was het hier roerend mee eens, ze voerde haar job dan ook met verve uit. Op een novemberavond kreeg ze in de smiezen dat mijn broer met zijn schoen voor z’n neus bij de open haard triomfantelijk het volgende lied in zette: “Sinterklaas is jarig, zet hem op de pot. Oh, wat zal hij stinken, doe de deur op slot. Doe de deur weer open en wat zie je dan? De ZAK van Sinterklaas, Sinterklaas, Sinterklaas!” Boze ik en ons jankende zusje werden als een soort achtergrondkoor overstemd.

HulpSint mama werd niet boos, maar wees broer Willem er terloops en nonchalant op dat zijn daden niet onopgemerkt zouden blijven. Bij het krieken van de dag snelden mijn zusje en ik in onze pyjamaatjes, in een nog veel te koud huis naar de schoorsteenkamer; zo noemde wij die. Ons geluk kon niet op. Niet alleen omdat de 2 kleinste schoenen gevuld waren met een immense marsepeinen letter, maar ook omdat gerechtigheid bleek te zegevieren. De schoen van broerlief was gevuld met een zakje zout. Dat kwam misschien nog wel harder aan dan een roe en/ of een gard.

Op www.kunst-en-cultuur.infonu.nl is een lijst te vinden met moderne sinterklaasliedjes. Een daarvan heeft de titel ‘Een SMS’je’. Ik heb er geen zicht op of dit lied een lang leven beschoren zal zijn, maar aangezien Whatsapp de sms nu al vrijwel compleet van de troon gestoten heeft, is de kans aanwezig dat mijn kinderen de titel van dit lied tegen die tijd als ‘SM-mesje’ interpreteren. Ook een soort martelwerktuig. Ik ga ervan uit dat de marsepeinen letter er dan ook niet minder om zal smaken.

Over Sinterklaas-snoepgoed gesproken; ik neem aan dat iedereen zich deze dagen vol metselt met speculaas. Het is een overheerlijk goedje en als er één periode is waarin het gelegitimeerd is, dan is dat nu wel. Heerlijk excuus. Hier een hartig recept met speculaas.

Vega paddenstoelenstoofpot met speculaascrumble

Snij de paddenstoelen in plakjes. Laat 50 gram roomboter smelten in een koekenpan en bak de paddenstoelen hierin met wat zout en peper op middelhoog vuur tot ze goudbruin zijn. Dit duurt even; eerst wordt het vochtig, maar zodra het vocht verdampt is, worden ze bruin & knapperig. Zet dan weg.

Snij de wortel, bleekselderij, ui en knoflook fijn. Laat in een grote braadpan met olie op hoog vuur allereerst de ui en knoflook glazig worden. Daarna voeg je de wortel en bleekselderij toe. Roer even om en gooi dan laurier, tijm, tomatenpuree, 1 el gemberpoeder, 1 el grove mosterd, 1 el fijne mosterd, kruidnagel, 4 handjes linzen en de paddenstoelen erbij. Direct gevolgd door het flesje bier en de bouillon. Zodra het aan de kook komt zet je het laag en laat je het op de kleinste pit met een sudderplaatje minimaal 1 uur staan; hoe langer, hoe lekkerder! Roer wel regelmatig om. Het geheel moet de vloeibaarheid van een dunne saus hebben, voeg desnoods een beetje water toe.

Je kunt er nu voor kiezen om er puree bij te maken van bijvoorbeeld (zoete-) aardappel. Ik koos deze keer voor puree van 1/2^e knolselderij, 1 prei en 1 appel. Experimenteer er vooral op los!

Voor de speculaascrumble maal je de speculaas fijn in een blender tot poeder. Hierdoor verkruimel je +/- 30 gram roomboter in blokjes. Kneed het tot het een kruimelige, net uit elkaar vallende massa is.

Proef de stoofpot; is ‘ie op smaak? Voeg anders nog wat zout & peper toe. Nu roer je er 2 handen verknipte peterselie en een klein potje crème fraîche doorheen. Wil je een romig effect creëren zonder zuivel? Pureer dan 50 gram amandelen met 1 eidooier en een mini-scheutje water tot een egale massa in een keukenmachine. Deze 'suikervrije spijs' roer je vervolgens door de stoofpot; het geeft een romige & volle smaak. 
Maak dan de ovenschaal op: eerst de puree, dan de stoofpot en dan de laag crumble. Zet hem in een oven van 180 graden. De duur hangt ervan af of je puree en stoofpot al warm zijn. Zo ja: 20 minuten. Zo nee: 45 minuten waarvan je de schaal de eerste 30 minuten met folie bedekt.

Heerlijk avondje gewenst!